REPRESENTASI PELECEHAN TERHADAP KIAI DALAM MEDIA TELEVISI NASIONAL: ANALISIS ADAB ISLAM PERSPEKTIF AL-QUR’AN DAN TEORI REPRESENTASI STUART HALL
DOI:
https://doi.org/10.46773/imtiyaz.v9i4.2882Keywords:
Islamic Etiquette; Quran; Television Media; Representation; Stuart Hall; Ulama.Abstract
The phenomenon of harassment of kiai in a Trans7 broadcast on October 13, 2025, indicates a serious problem in religious ethics and public communication. As a figure of ulama and guardian of community morals, kiai holds a central position in the Nusantara Islamic tradition, so that respect for him is part of Islamic etiquette based on the values of the Qur'an. This study aims to analyze media representations of kiai figures and examine how the principles of Islamic etiquette can become a framework for criticism of communication practices that demean the dignity of ulama. The method used is descriptive qualitative through content analysis and maudhu'i interpretation of Quranic verses on the ethics of speaking, respect for ulama, and social ethics, combined with Stuart Hall's representation theory. The results show that the media encoding process reflects the logic of entertainment capitalism that normalizes jokes about kiai. Meanwhile, audience decoding is divided into three positions: dominant, negotiating, and opposition. The Qur'anic perspective assesses that this practice is contrary to the principles of etiquette in QS. Al-Baqarah: 83, QS. Al-Ahzab: 70, and QS. Al-Hujurat: 2, 6, 11. This study emphasizes the importance of Qur'anic ethics as a critical paradigm in building a civilized media culture and maintaining the dignity of scholars.
References
Abdillah, S. (2023). Pendidikan Islam Dan Adab Belajar Perspektif KH . Hasyim Asy ’ ari. EDUGAMA: Jurnal Kependidikan Dan Sosial Keagamaan, 9(2), 461–482.
Al-Thabary, Ibnu Jarir, “Tafsir al-Thabari Jamik al-Bayan fi Tafsir al-Quran : Surat al-Hujurat ayat 6”, altafsif.com, diakses pada 05 November 2025. https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=1&tSoraNo=49&tAyahNo=6&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=1
Al-Tirmidzi. (t.th). Al-Jami' al-Sahih Sunan al-Tirmidzi, Beirut: Darul Fikr.
Az-Zarnuji, S. (2009). Terjemah Ta’lim Mutaallim. MUTIARA ILMU.
Christhoper Yudha Erlangga, Mirza Ronda, Hayu Lusianawati. (2022). Citra Tubuh Perempuan Dalam Foto Pada Instagram Apelgede Sebaga Sarana Satire. Jurnal Ilmu Komunikasi, 9(1), 30–38.
Fauziah Alamsyah, F. (2020). Representasi, Ideologi dan Rekonstruksi Media. Al-I’lam; Jurnal Komunikasi Dan Penyiaran Islam, 3(2), 92–99.
Huda, S. (2021). Ulama Pewaris Para Nabi: Kajian Awal Tipologi Ulama Kontemporer. Al-Hikmah, 7(2), 155–171. https://doi.org/10.30651/ah.v7i2.10674
Imam Bonjol Jauhari, Ahidul Asror, R. H. H. (2023). ADAB SEBAGAI AKTUALISASI ILMU DALAM PERSPEKTIF iSLAM. Jurnal Darussalam; Jurnal Pendidikan, Komunikasi Dan Pemikiran Hukusm Islam, XIV(2), 56–76.
Katsir, Imaduddin Abu Fida' Isma'il bin Amr bin, “Tafsir Ibn Katsir : Surat al-Hujurat ayat 6", altafsif.com, diakses pada 05 November 2025. https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=7&tSoraNo=49&tAyahNo=11&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=1
Lillah, M. Fathu, (2025). TA'LIM MUTA'ALLIM; Kajian dan Analisi Serta Dilengkapi Tanya Jawab, Kediri: Santri Salaf Press.
Mualimin, K., Jaelani, L. Y., Mubarok, A., & Hermawan, R. C. (2025). Agama, Masyarakat, dan Media “sejarah Representasi Agama di Media.” Hikmah, 19(1), 99–122.
Muhammad Ibnu Malik. (2023). Peran Kiai Sebagai Tokoh Sentral Dalam Masyarakat Desa Tieng Kejajar Wonosobo. QuranicEdu: Journal of Islamic Education, 2(2), 211–225.
Muslimah. (2016). Etika Komunikasi dalam Persfektif Islam. Sosial Budaya, 13(2), 115–125. http://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/view/3534
Noviadhista, U. F., Prasetyo, B. D., & Antoni. (2019). KOMODIFIKASI IDENTITAS TIONGHOA DALAM HUMOR : STUDI ENCODING / DECODING STUART HALL TENTANG PERTUNJUKAN STAND-UP COMEDY ERNEST PRAKASA. JURNAL PAPATUNG, 2(3), 161–177.
Purnomo, H. (2016). Kiai dan TRANFORMASI SOSIAl Dinamika Kiai Dalam Masyarakt. In Educacao e Sociedade (Vol. 1, Issue 1). TANGGA ILMU.
Puspitaningrum, D. (2023). CRAZY RICH DI MEDIA SOSIAL DITINJAU DARI TEORI ENCODING-DECODING. JIP; Jurnal Inovasi Penelitian, 4(2), 487–494.
Radja, I. G. S., & Sunjaya, L. R. (2024). Representasi Budaya Jember dalam Jember Fashion Carnival : Pendekatan Teori Representasi Stuart Hall. WISSEN: Jurnal Ilmu Sosial Dan Humaniora, 2(3), 13–20.
Rizal Effendi Putra, Muhammad Irham, & Siti Mufida. (2024). Popularitas Ulama Melalui Media Baru. CERDAS - Jurnal Pendidikan, 3(1), 25–30. https://doi.org/10.58794/cerdas.v3i1.875
Rizky, M. F. (2024). ETIKA KOMUKASI ISLAM ISLAM: ANALISIS LITERATUR QUR’AN DAN HADITS DALAM RIYADUS SHOLIHIN. Literasi Kita Indonesia, 5(2), 100–119.
Shihab, M. Quraish. (2002). Tafsir Al-Misbah, Pesan, Kesan dan Keserasian Al-Quran, Vol. 11, Jakarta: Lentera Hati.
Yustiasari, F. L. W. (2014). PESANTREN; Asal Usul, Perkembangan dan Tradisi Keilmuannya. Jurnal Madania, 4(2), 163–186.
Yusuf, I. A., & Utami, P. (2007). Kontroversi Rating di Belantara Industri Televisi. Jurnal Komunikasi, 2(1), 221–234.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Luthviyah Romziana, Babun Suharto

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

